Ko'rsatilayotgan xizmatlarni yaxshilash maqsadida biz saytda cookie-fayllardan foydalanamiz. Saytda qolishingiz, maxfiylik siyosati va shaxsiy ma'lumotlardan foydalanish shartlarini qabul qilganingizni anglatadi.

Shrift o'lchami

Ovoz berishni yoqish

Biz buyuk davlat, buyuk tarix, buyuk madaniyat yaratgan xalqmiz

Kamoliddin BehzodKamoliddin Behzod (1455 -1536)

Hirotning yirik rassomchilik maktabi ustalaridan biri, fors rassom-miniatyurachisi bo‘lgan Kamoliddin Behzod – 1468-yildan 1506-yilgacha Hirotda ishlagan. G‘arbda u “Sharq Rafaeli” deb tan olingan.

Kamoliddin Behzodning hayoti haqida aniq ma’lumotlar saqlanmagan. Behzod hunarmandlar oilasida tug‘ilgan, deb hisoblanadi. Tarixshunoslarning fikriga ko‘ra, Behzod erta yetim qoladi. Uni Sulton Husayn Boyqaro saroyida kitobdor kabi yuqori lavozimni egallagan taniqli xattot va rassom Mirek Naqqosh Xurosoniy tarbiyalaydi. Bundan tashqari, Behzodning shaxs sifatida va dunyoqarashi shakllanishida Alisher Navoiyning o‘rni katta bo‘lgan.

1480-yillar Sulton Husayn Boyqaro kutubxonasidan bir nechta qo‘l yozma topilgan bo‘lib, tadqiqotchilarning fikricha, ular Kamoliddin Behzodga tegishlidir. Ushbu qo‘l yozma miniatyuralarida Behzod o‘zining ham tabiat, ham urush manzaralarini, ham inson shakli va alohida xususiyatlarini tasvirlovchi usta sifatida namoyon qiladi. U ko‘plab badiiy yangiliklar kiritgan. 1490-yillar Sulton Husayn Boyqaro farmoni bilan Behzod sultonning bosh kitobxoni etib tayinlanadi. Endi Behzod miniatyura va suratlar yaratish bilan birga, loyihalarni va rassomlar faoliyatini boshqaradi.

1506-yil Sulton Husayn Boyqaro vafot etadi, o‘limidan bir yildan so‘ng Hirotni Muhammad Shayboniyxon boshchiligidagi o‘zbeklar bosib oladi. Behzod avvalgiday kitobxon lavozimida qoladi, Shayboniyxon esa o‘z suratlarini unga chizdirgan. Rassom chizgan Shayboniyxonning ajoyib portreti o‘sha davrlardan saqlanib qolgan.

1507-1510-yillarni Behzod boshqa hirotlik rassomlar ketidan borib, Buxoroda o‘tkazadi. Biroq, 1510-yil safoviylar sulolasining asoschisi Ismoil I (1501-1524-yillar hukmronlik qilgan) Shayboniyxonni o‘ldiradi, shundan so‘ng Behzod fors saltanati tomonidan yaratilgan yangi poytaxt bo‘lmish Tabrizga ko‘chib o‘tadi. Behzodning sharafi bu davrda o‘z cho‘qqisiga yetadi.

Ismoil shoh saroyiga rassom 1520 va 1522-yillar oralig‘ida kelgan. Behzod qo‘l yozmalarni yozish yo‘lga qo‘yilgan, tayyor ustaxonaga keladi. 1522-yil Ismoilning farmoniga ko‘ra Behzod shohning bosh kitobxoni etib tayinlanadi. Ammo, oradan ikki yil o‘tgach, 1524-yil shoh Ismoiy 37 yoshida kutilmaganda vafot etadi va Behzodning ijodini safaviy hukmdori Shoh Taxmas I (1525-1576-yillar hukmronlik qilgan) ismi bilan bog‘lashadi. Uning qo‘l ostida Behzod to o‘limiga qadar xizmat qiladi.

Behzod ijodi tirik shaxsga murojaat, tabiatni anglash va inson hamda hayvon tanasining tirik harakatini yetkazib berish bilan ifodalanadi. Behzod qiziqarli ijodiy hayot kechirdi. U ko‘plab yozuvchi va shoirlarning kitobiga bezak solgan. Uning miniatyuralari Chester Beytining Londondagi kutubxonasida saqlanadi, Amir Temurning hayoti va ijodiga bag‘ishlangan Ali Yazdining “Zafarnoma” asariga chizilgan 8 ta miniatyurasi milliy kutubxonada saqlanadi.

Behzodning badiiy miniatyurasidagi nozik ta’sirchanlik, qizg‘in ranglar, silliq chiziqlarda tasvirlangan, bo‘yoqlarning bir tekisda joylashuvi unga musiqaviy, romantik kayfiyat bag‘ishlaydi. Uning miniatyuralarida dunyo tinchlik, uyg‘unlik va sokinlikka to‘yingan. Barchasida  shodlik aks etadi.

Behzodning ko‘plab illyuctratsiyalari Navoiy, Nizomiy asarlariga yaratilgan. U, shuningdek, Husayn Boyqaro, Shayboniyxon, shoirlardan Xotiriy, Jomiylarning portretlarini chizgan. Uning sahnaviy janrdagi suratlarida Navoiy va Bobur kabi shoirlarning tasvirini uchratish mumkin. Kamoliddin Behzod ijodi nafaqat milliy san’atimiz rivoji, balki xalqimizning keyingi ma’naviy taraqqiyotida ham muhim o‘ringa ega bo‘ladi.

Kamoliddin Behzod 1535 yoki 1536-yilda vafot etgan deb tahmin qilinadi.